Ay Taşı Özellikleri, Işığının Sırrı ve Çeşitleri
Ay taşı, feldspat ailesinden yarı saydam bir taş. Mohs ölçeğinde 6 ile 6,5 sertliğinde. Yüzeyinin altında kayan süt beyazı ya da mavi parıltı, iki farklı feldspatın çok ince katmanlar hâlinde dizilmesinden geliyor. En nitelikli taşlar Sri Lanka ve Güney Hindistan'dan çıkıyor. Haziran ayının doğum taşlarından biri.
Ay taşı nedir?
Ay taşı, ortoklaz adlı feldspat mineralinin parıltılı türü. Feldspatlar yerkabuğunun en yaygın mineral ailesi; ay taşını aileden ayıran şey, içine giren ışığın yüzeyde bir bulut gibi kayması. Mücevhercilikte bu etkinin adı adularesans.
Aynı aileden güneş taşı ise ışığı içindeki bakır pullarıyla kıvılcım olarak geri veriyor. İkisi akraba ama ışıkları farklı; turuncu olanı güneş taşı takı modelleri sayfasında bulabilirsiniz.
Ay taşı özellikleri
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Mineral grubu | Feldspat (ortoklaz ve albit) |
| Kimyasal bileşim | Potasyum alüminyum silikat |
| Sertlik | Mohs 6 ile 6,5 |
| Parlaklık | Camsı |
| Saydamlık | Yarı saydam |
| Optik etki | Adularesans, yüzeyin altında kayan parıltı |
| Dilinme | İki yönde belirgin, darbeye hassas |
Ay taşı özellikleri arasında takı açısından en önemli ikisi sertlik ve dilinme. Mohs 6 ile 6,5 değeri kuvarsın bir basamak altında; taş günlük kullanıma uygun ama sert yüzeylere sürtündüğünde iz alabiliyor.
Ay taşının özellikleri sayılırken çoğu zaman atlanan nokta dilinme. Taşın içinde iki yönde zayıf düzlem bulunuyor ve sert bir darbe taşı bu düzlemler boyunca çatlatabiliyor. Ay taşı bu yüzden çoğunlukla köşesiz, kubbeli kabaşon kesimde işleniyor: kubbe parıltıyı en iyi gösteren form, köşesi olmadığı için de darbeye daha az açık.
Ay taşının ışığı nereden geliyor?
İki mineralin kat kat dizilmesinden. Amerika Gemoloji Enstitüsü GIA'nın anlattığına göre ay taşı oluşurken ortoklaz ve albit adlı iki feldspat birbirinden ayrışıyor ve üst üste binen çok ince katmanlar oluşturuyor. Işık bu katmanların arasına girdiğinde saçılıyor ve yüzeye kayan bir parıltı olarak dönüyor.
Parıltının rengi katmanların kalınlığına bağlı. Katmanlar çok inceyse parıltı mavi, kalınlaştıkça gümüşi beyaz görünüyor. Mücevhercilikte en değerli sayılan ay taşı renksiz, neredeyse saydam gövdeli ve canlı mavi parıltılı olanı.
Etkinin adı da bir yerden geliyor. Parıltılı ay taşına bir zamanlar adularya deniyordu; ad, taşın nitelikli ilk kaynaklarından biri olan İsviçre'deki Adula Dağı'ndan geliyor. Adularesans terimi bu addan türedi.
Kaplan gözündeki ışık çizgisi ise başka bir mekanizmayla, paralel liflerle oluşuyor; onu kaplan gözü taşının faydaları yazımızda anlattık.
Ay taşı çeşitleri nelerdir?
| Çeşit | Görünüm | Not |
|---|---|---|
| Mavi parıltılı ay taşı | Renksiz gövde, mavi parıltı | En değerli tür, klasik kaynağı Sri Lanka |
| Beyaz ay taşı | Süt beyazı gövde ve parıltı | En yaygın tür |
| Şeftali ve gri ay taşı | Şeftali, bej ya da gri gövde | Hindistan taşlarında sık görülüyor |
| Gökkuşağı ay taşı | Çok renkli parıltı | Mineral olarak labradorit, ticarette ay taşı adıyla satılıyor |
Bizim kullandığımız ay taşı klasik süt beyazı parıltılı olanı; boya ya da ısıl işlem görmemiş. Gerçekliğini İstanbul Kuyumcular Odası'nın tarafsız gemoloji laboratuvarı GLT belgeliyor.
Ay taşı ile selenit aynı taş mı?
Değil. İkisinin adı da aya gönderme yapıyor; selenit adını Yunan ay tanrıçası Selene'den alıyor. Ama selenit bir alçı taşı türü, Mohs 2 sertliğinde ve suda çözünüyor. Ay taşı ise bir feldspat ve ondan çok daha sert. Selenitin hikâyesi selenit taşı takı modelleri sayfasında.
Ay taşı tarihte nasıl anılmış?
Hint mitolojisinde ay taşının katılaşmış ay ışığından oluştuğu anlatılıyor. Batı dillerindeki adı da aynı benzetmeden geliyor: İngilizcedeki moonstone, kelimesi kelimesine ay taşı demek.
Avrupa'da ay taşının yıldızı 1900'lerin başında, Art Nouveau döneminde parladı. René Lalique ve Louis Comfort Tiffany gibi tasarımcılar bu soluk taşı takılarının merkezine koydu.
Bugün haziran ayının doğum taşlarından biri; diğerleri inci ve aleksandrit. Amerika'da Florida eyaleti 1970'te ay taşını resmî eyalet taşı ilan etti, çünkü Ay'a giden roketler Florida'dan fırlatılmıştı. İşin ilginç yanı, ay taşı Florida'da da Ay'da da bulunmuyor.
Ay taşına yüklenen anlamlar
Anlatılanların tamamı taş anlamı geleneğinden ve halk inanışından geliyor. Tıbbi bir karşılığı yok, biz de böyle bir iddiada bulunmuyoruz.
Taş anlamı geleneğinde ay taşı sezgi ve yeni başlangıçla anılıyor. Bağ, taşın adından kuruluyor: ayın evreleri döngüyü, döngü de yeniden başlamayı çağrıştırıyor. Geleneksel olarak yengeç ve ikizler burçlarıyla eşleştiriliyor. Anlamın ve burç eşleşmesinin ayrıntısı ay taşı takı modelleri sayfamızda.
Ay taşı hangi takılarda kullanılıyor?
Parıltı hareketle ortaya çıktığı için ay taşı en çok boyunda ve bilekte kendini gösteriyor.
Ay Taşı Kolye modellerimizde taşı akuamarin, kristal kuvars ve pembe kuvarsla birlikte kullanıyoruz. Zincirde ve bütün metal aksamda 316L cerrahi çelik var. Başka taşlarla hazırlanan kolyeler doğal taş kolye modelleri sayfasında.
Ay Taşı Bileklik modellerinde 6 milimetre ay taşı taneleri ametist ya da pembe kuvarsla, yıldız uçla bir araya geliyor. Telde bakır kullanıyor, üzerine altın ya da gümüş kaplama uyguluyoruz. Mohs 6 bandındaki bir taş için bileklikte dikkat edilecek tek şey sert yüzeylere çarpmamak.
Her parçayı sipariş üzerine tek tek elde hazırlıyoruz ve taneleri parıltıları aynı yöne bakacak şekilde diziyoruz.
Bu yazıdaki mineral bilgileri Mohs sertlik ölçeği ve Amerika Gemoloji Enstitüsü (GIA) yayınlarına, eyalet taşı bilgisi Florida Eyalet Dairesi kayıtlarına dayanıyor. Taş anlamları ve geleneksel anlatılar halk inanışından ve taş anlamı geleneğinden gelen sembolik karşılıklardır, tıbbi tavsiye değildir.
