Lapis Lazuli Taşı Faydaları, Özellikleri ve Lacivertin Kökeni
Lapis lazuli, lacivert renkli bir kayaç; içinde lazurit, pirit ve kalsit bir arada bulunuyor. Mohs ölçeğinde 5 ile 5,5 sertliğinde ve opak. En nitelikli taşlar 6.500 yıldır Afganistan'ın Badahşan bölgesinden çıkıyor. Türkçedeki lacivert kelimesi de bu taşın Farsça adından geliyor. Taş anlamı geleneğinde bilgelik ve ifade gücüyle anılıyor.
Lapis lazuli nedir?
Lapis lazuli tek bir mineral değil, birkaç mineralin bir arada bulunduğu bir kayaç. Laciverdi lazurit veriyor; altın rengi noktalar pirit, beyaz damarlar kalsit. Lazuritin mavisi de yapısındaki kükürtten geliyor. Günlük dilde kısaca lapis ya da lazuli taşı diye anılıyor.
Renk tonu bu üç mineralin oranına göre değişiyor. Lazurit arttıkça lacivert koyulaşıyor, kalsit arttıkça taş açılıyor ve grileşiyor.
Lapis lazuli taşının özellikleri
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Tür | Kayaç (lazurit, pirit, kalsit) |
| Rengi veren mineral | Lazurit |
| Sertlik | Mohs 5 ile 5,5 |
| Parlaklık | Mumsu ile camsı arası |
| Saydamlık | Opak |
| Ayırt edici iz | Altın rengi pirit noktaları |
| Başlıca kaynak | Afganistan, Badahşan |
Lapis lazuli taşı özellikleri arasında takı için en belirleyici olanı sertlik. Mohs 5 ile 5,5 değeri kuvarsın belirgin biçimde altında; lapis bu yüzden sert taşlardan ayrı saklanıyor; kolye ve küpede en rahat, bileklikte biraz daha dikkatle taşınıyor.
Lapis taşı özellikleri sayılırken ikinci sırada opaklık geliyor. Taş ışığı içinden geçirmiyor, lacivert bu yüzden her açıdan aynı doygunlukta görünüyor. Kısaca lapis lazuli özellikleri üç kelimede toplanıyor: lacivert, opak, piritli.
Lacivert kelimesi lapis lazuliden mi geliyor?
Evet. Taşın Farsça adı lâciverd; hem taşı hem de çıkarıldığı yeri anlatıyordu. Kelime Arapçaya lâzeverd olarak geçti, oradan Orta Çağ Latincesine lazulum biçiminde girdi. Lapis lazuli, Latincede "lazulum taşı" demek.
Aynı kök birçok dilde mavinin adı oldu: İngilizcede azure, İspanyolca ve Portekizcede azul. Türkçedeki lacivert de aynı Farsça kelimeden geliyor. Koyu maviye lacivert derken aslında bu taşın adını söylüyoruz.
Lapis lazuli nereden çıkıyor?
En bilinen kaynağı Afganistan'ın kuzeydoğusundaki Badahşan bölgesi. Buradaki Sar-e-Sang madenleri en az 6.500 yıldır işletiliyor; Mezopotamya, Mısır, Yunan ve Roma uygarlıklarına giden lapisin kaynağı da burası.
Bugün Şili ve Rusya'da da lapis çıkarılıyor, ama koyu ve doygun lacivert denince ölçü hâlâ Afgan taşı.
Tutankamon'un maskesindeki lacivert
Eski Mısır'da lapis lazuli altınla birlikte kullanılan başlıca taşlardandı. Tutankamon'un altın cenaze maskesinde kaşlar ve göz çevresi lapis lazuliden yapıldı. Taş, Mısır'a binlerce kilometre uzaktaki Afgan dağlarından geliyordu.
Lapisin Avrupa'daki ikinci hayatı boya olarak başladı: öğütülüp ultramarin pigmentine dönüştürüldü ve yüzyıllarca resmin en pahalı rengi oldu. O hikâyeyi lapis lazuli takı modelleri sayfasında anlattık.
Lapis lazuli taşı faydaları
Anlatılanların tamamı taş anlamı geleneğinden ve halk inanışından geliyor. Tıbbi bir karşılığı yok, biz de böyle bir iddiada bulunmuyoruz. Aşağıdakiler aktarımdır, sağlık tavsiyesi değildir.
Lapis lazuli taşı faydaları diye anlatılanların kaynağı taşın tarihi. Binlerce yıl boyunca kralların, rahiplerin ve kâtiplerin taşı oldu; ona yüklenen anlamlar da bu çevreden çıkıyor.
Bilgelik ve yönetici taşı
Mezopotamya'da mühürlerde, Mısır'da kraliyet takılarında kullanıldığı için lapis güçle ve bilgelikle anılıyor. Lapis lazuli faydaları sayılırken ilk sıraya çoğunlukla sağduyu ve açık düşünme konuyor.
Söz ve dürüstlük
Taş anlamı geleneğinde lapis lazuli taşı anlamı ifade gücüyle karşılanıyor: sözünü açık ve dürüst söylemek. Bağ, taşın yazının doğduğu coğrafyada mühür olarak kullanılmasından kuruluyor.
Gece göğü benzetmesi
Lacivert zemin üzerindeki altın rengi pirit noktaları yıldızlı gökyüzüne benzetilmiş. Lapis bu yüzden birçok kültürde gökle, sonsuzlukla ve korunmayla anılıyor.
Burç tarafında gelenek lapisi en çok Yay'la eşleştiriyor; burcun diğer taşlarını Yay burcu taşları sayfasında anlattık.
Taşın kendisi hakkında söyleyebileceğimiz şey malzemeyle sınırlı: lapis lazuli opak, lacivert ve piritli bir kayaç. Kullandığımız taşların gerçekliğini İstanbul Kuyumcular Odası'nın tarafsız gemoloji laboratuvarı GLT belgeliyor.
Lapis lazuli hangi takılarda kullanılıyor?
Koleksiyonumuzda lapisi kolye, bileklik ve küpede kullanıyoruz.
- Lapis Lazuli Kolye modelinde taş kristal kuvarsla birlikte kelebek uçlu tasarımda duruyor. Zincirde ve bütün metal aksamda 316L cerrahi çelik var.
- Lapis Lazuli Bileklik modelinde 8 milimetre taneler çift sıra diziliyor; bu ölçü pirit noktalarının çıplak gözle görülebilmesi için. Telde bakır kullanıyor, üzerine altın ya da gümüş kaplama uyguluyoruz.
- Lapis Lazuli Küpe modelinde taş elde sarılmış bir tel çerçevenin içinde. Kanca ve tene temas eden parçalarda 316L cerrahi çelik kullanıyoruz.
Her parçayı sipariş üzerine tek tek elde hazırlıyoruz. Başka taşlarla hazırlanan küpeler doğal taş küpe modelleri sayfasında.
Lapis lazuli ile akuamarin arasındaki fark ne?
İkisi de mavi ama birbirinin zıttı. Lapis lazuli opak ve koyu, akuamarin saydam ve açık mavi. Biri kayaç, diğeri beril ailesinden tek bir mineral. Açık maviyi tercih ederseniz akuamarin taşı takı modelleri sayfasına bakabilirsiniz.
Bu yazıdaki mineral bilgileri Mohs sertlik ölçeği ve standart gemoloji kaynaklarına, ad kökeni etimoloji sözlüklerine, maden ve Tutankamon bilgisi arkeoloji ve mineraloji yayınlarına dayanıyor. Taş anlamları ve geleneksel anlatılar halk inanışından ve taş anlamı geleneğinden gelen sembolik karşılıklardır, tıbbi tavsiye değildir.
